1942 jылдыҥ айас кöски эҥиринде эки кыс Тана ла Куйка куучынданып туруп, Коркобыныҥ jалаҥдарынаҥ мекийиндеп jÿреле, Jоло jаар jанып келееткендер. Бирÿзи, jааны Мерова Тана 18 jашту «12 лет Октября» колхозто малдыҥ эмчизи, кичинеги Куйка Айбыкова—16 jашту кыс. Кенетийин jол тобыракталып удура атту кижи чаап келип jатты. Ӱÿрелер оп-соп тÿже бердилер. Бу Коргобыныҥ бригадири Чыдуров Яшка болгон. Бу кижи мекийиндеп jїрген балдарды камчылап, арбазын блаап, тöктиртип туратан. Кыстардыҥ jанына токтоп, кату ÿниле торбочкаларын ачсын деп jакарды. Тана ветеринар сумказын ачып ийзе, ондо бир ууш томонду аш.

Куйканыҥ баштыгында ол ло кире база аш. «Токтоҥ аш уурдагылагаҥ ба?»—деп бригадир кизиреп чыкты. «Jок, былар, бис кыранаҥ jууганыс. Öркöниҥ уйазынаҥ тапканыс. Аттыҥ öтöгинеҥ талдап алганыс»—деп кыстар айдынганын укпай, Яшка сумказынаҥ чаазын чыгарып, записка бичиди. Оноҥ ол Танага берип jакарды: «Мыны тудунала, Оҥдойго баргылагар. Jуу ойинде jарабас кылык эткенеер, jедип барбазаар, милиция келип айдап апарар. Тургуза ла баргыла». Канайдар, Тана ла Куйка ыйлажып, тескери бурып, Оҥдой jаар jолло бастылар. Тÿн кире берерде, Талду jуртка jедип, Тананыҥ Сайму таайыныҥ айылына коноло, эртезинде Оҥдойго милицияга jеттилер. Оҥдойдо олорды Бийск jаар ийгендер. Бийскте jаргы болгон. Айбыкова Куйканы jажы кичинек деп бир айдыҥ бажында божодып ийгендер. Тöрт кÿнге jойу базып, jолой орого кирип, агашка чыгып конып алып, jанып келген. Айылында дезе, 7 öскÿс карындаштары ла энези. Адазын Табыдаков Айбыкты 1937 jылда айдай бергендер. Адазы колхозтыҥ озочыл мал кабыраачызы болгон. «12 лет Октября» колхоз 30 jылдарда озочылдарына туралар тудуп беретен. Айбыкка база тура берген. Алты-Айрыда английский укту мал кабырган кыпчак сööктÿ кижи болгон.

Кÿскиде Белеҥ-Кобызында бала-барказыла öлöҥ обоолоп jадарда, апарган. Мендина Кыма кызы эмди ле Jолодо jадыры, ол öрöкöн мынайда куучындайт: «Ол 1937 jылда коркышту кöп улусты айдуга апарган. Jаан кара машина келер ле, адам öлöҥ обоолоп jадала кöрзö, келип ле jат ол машина: «Кара бука jедип ле келт, камыкты апарарга келт» деп айткан. Ол машина кöндöре ле бистиҥ jаныска токтоп, фуражкалу улус чыгып, адамды отургызып апарган. Jакшы иштÿ, туралу jаткан кижи улуска кöскö илинген, коптогылаган не. Оноҥ кийнинде чаазын келерде, ондо 1938 jылдыҥ чаган айында адып салган деп бичилген. Оноҥ ло озо таайын Толкочоков Шуптректи апарган болгон. Колхоз берген туразын ойто айрып алган. Чадыр айылда кыштаганыс, карындажым бир jашту. Эртен тура туруп келзеес, кийимиҥ кырутып калар».

Байа jерине jанып келген Айбыкова Куйка Кыпчаковна jеткердеҥ ырысту айрылып, Кынысов Александрла jурт тöзöп, Шибее jуртта jадып, 8 бала азырап чыдаткан. Эмди де эзен-амыр отуры. 90-чы jылдарда Тана ÿÿрезине jолыгып, ол öйлöрди эске алып ыйлашкан.

Майман сööктÿ Мерова Татьяна (Тана) Маймановнаны салымы ол кÿски кÿннеҥ ала Алтайынаҥ ырадып апарган. Бийскте jаргы оны 5 jылга jаргылаган. Норильск городто шахтада канча jылга иштеген. Ал-санаазы Алтайында, ондо энези Потошева Сырга, эjези Алтын, эки сыйны Чейне ле Таҥды. Jанар öйи jеде берерде, «Алтайыма канай jанарым, уйадына канайып чыдаарым, отурган, тїрмелеткен кижи»—деген санаалар амыр бербеген. Салым келижерде, Михаил деп казах уулла биригип, Казахстан jаар jÿре берген. Кустанай деп калада jадып, олор беш бала азыраган: эки уул, ÿч кыс. Эмди 83 jашту öрöкöн телефон ажыра «Алтайыма jанарым» деп ыйламзырап айдынат. Алтай кижиге Алтайынаҥ, албатызынаҥ ыраганы—ол эҥ jаан ачу. Бир ууш арба ла кижи кÿÿни jок таҥма учун Тананыҥ салымы онойып шыралу ла саҥ-башка болуп барган.

 

 

 

Клара Амыева,

Jоло jурттаҥ